Nhưng nửa năm trở lại đây, các hộ sản xuất (SX) phải đối mặt với tình cảnh hàng làm ra không có nơi tiêu thụ, hàng trăm lao động (LĐ) bị giảm giờ làm, thậm chí mất việc.

Không giữ nổi thợ

Vào làng Vân Chàng trong giờ SX nhưng không còn nghe thấy tiếng ầm ầm của máy dập nhôm, cảm nhận được khí nóng của những lò cán thép luôn đỏ lửa. Cả làng có gần 1.000 hộ, 90% làm nghề rèn truyền thống, nhưng hiện tại 2/3 đang phải hoạt động cầm chừng.

Những cơ sở SX đồ gia dụng hay nông cụ còn có thể cầm cự được và giữ lượng LĐ tương đối ổn định nhưng những hộ đúc phụ tùng xe đạp, xe máy đều "thoi thóp hoạt động", phải cắt giảm một nửa nhân công. Cơ sở SX của anh Đoàn Văn Vượng trước đây có gần 20 nhân công nhưng giờ chỉ còn 5 người, 4 máy để trống, không có người vận hành.

"LĐ tại làng nghề đều là LĐ thời vụ, không có việc là bỏ về làm ruộng. Thời gian gần đây, chúng tôi phải rút ngắn ngày SX nên nhiều người tự xin nghỉ việc" - anh Vượng cho biết.

Anh Nguyễn Xuân Sĩ - chủ hộ SX vỏ máy xe máy - kể: "Huấn luyện một người thợ thạo việc phải mất mấy năm, cho họ nghỉ việc, chúng tôi cũng tiếc lắm. Có những người đã làm ở đây hơn 10 năm nhưng giờ không có việc cũng phải đi làm nghề khác".

Trước đây, thu nhập trung bình của LĐ là 1,2 - 1,5 triệu đồng/tháng, nhưng giờ người làm chăm chỉ cũng chỉ được khoảng 900.000 đồng. Vào vụ cấy, nhiều người xin nghỉ việc để đi cấy thuê vì công việc nhàn hơn, ngày công cao hơn. Cơ sở SX nào cũng chỉ còn lèo tèo vài người.

Không có hỗ trợ cho người lao động

Các cơ sở SX ở Vân Chàng đều là các hộ kinh doanh cá thể, LĐ đều là LĐ tự do, làm việc thời vụ, nghỉ việc này thì chuyển sang làm việc khác. Anh Trần Văn Hưỡng - chủ cơ sở SX đồ nhôm - cho biết: "Đa số thợ ở làng nghề nghỉ việc đều về làm ruộng, chờ nhà ai có việc thì thuê lại hoặc ra thành phố bán hàng rong, làm thợ xây. Khi thuê LĐ, chủ và thợ chỉ có hợp đồng miệng nên không có hỗ trợ hay trợ cấp gì cho LĐ phải nghỉ việc". Tại làng nghề chỉ duy nhất gia đình ông Báo trả 50% lương trong 3 tháng cho LĐ mất việc.

Năm 2006, hàng trăm hộ dân được di dời về Cụm công nghiệp Nam Giang (phía bắc làng Vân Chàng) để mở rộng quy mô SX, tạo việc làm cho LĐ địa phương. Nhưng hầu hết các hộ đều không chấp hành đúng quy định, dùng đất xây dựng nhà xưởng để làm nhà ở.

Quy mô nhỏ hẹp, sản xuất manh mún, nhỏ lẻ dẫn đến tình trạng không đảm bảo được đầu ra, sản phảm chủ yếu bán trên thị trường tự do. Nhân công thời vụ, luôn có sự biến động nên khó đảm bảo được số lượng ổn định và có chính sách hỗ trợ khi sản xuất gặp khó khăn.